Sau hơn 8 năm triển khai thực hiện, Nghị định số 119/2017/NĐ-CP của Chính phủ (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 126/2021/NĐ-CP) đã góp phần quan trọng trong xử lý vi phạm hành chính về tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Tuy nhiên, quá trình tổng kết thi hành đã ghi nhận một số khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng pháp luật, là cơ sở tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định liên quan để đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.
1. Nghị định hiện hành đã phát huy hiệu quả trong thực tiễn
Trong thời gian qua, Nghị định số 119/2017/NĐ-CP và Nghị định số 126/2021/NĐ-CP đã tạo hành lang pháp lý tương đối đầy đủ để các cơ quan chức năng phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Các quy định về hành vi vi phạm, mức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả từng bước được hoàn thiện, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của tổ chức, cá nhân và tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước.
Thực tế triển khai tại Thanh Hóa cho thấy hiệu quả của các quy định này. Trong giai đoạn từ ngày 15/12/2017 đến ngày 31/12/2025, các cơ quan chức năng đã xử lý 8.357 vụ vi phạm hành chính, ban hành 8.357 quyết định xử phạt với tổng số tiền xử phạt hơn 10 tỷ đồng. Quá trình xử lý được thực hiện đúng trình tự, đúng thẩm quyền, bảo đảm công khai, minh bạch. Qua đó cho thấy các quy định của Nghị định đã được áp dụng thường xuyên trong thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
2. Quá trình tổng kết thi hành cho thấy một số khó khăn, vướng mắc.
- Thứ nhất: bối cảnh pháp luật và tổ chức bộ máy đã có nhiều thay đổi
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2025 đã điều chỉnh nhiều nội dung liên quan đến thẩm quyền xử phạt. Đồng thời, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sắp xếp tổ chức bộ máy đã làm thay đổi cơ cấu nhiều cơ quan, đơn vị.
Trong khi đó, Nghị định số 119/2017/NĐ-CP vẫn quy định thẩm quyền xử phạt đối với một số chức danh như Chánh Thanh tra Sở Khoa học và Công nghệ, Chi cục trưởng Chi cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành, Chủ tịch UBND cấp huyện... Trên thực tế, nhiều chức danh này đã không còn hoặc đã thay đổi sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ kiểm tra và xử lý vi phạm hành chính tại địa phương.
- Thứ hai: thực tiễn thi hành đã phát sinh nhiều vướng mắc
Qua tổng kết thi hành, nhiều quy định của Nghị định tuy phù hợp khi ban hành nhưng trong quá trình áp dụng đã bộc lộ những điểm chưa thống nhất hoặc chưa thật sự khả thi. Những vướng mắc này tập trung vào ba nhóm vấn đề chính: thẩm quyền xử phạt, căn cứ áp dụng chế tài và tính khả thi của một số biện pháp khắc phục hậu quả.
Đối với vi phạm về nhãn hàng hóa, Nghị định quy định biện pháp khắc phục hậu quả là buộc thu hồi hàng hóa và buộc ghi nhãn đúng quy định trước khi tiếp tục lưu thông. Tuy nhiên, quy định về biện pháp này lại chưa được quy định thống nhất với các điều khoản về thẩm quyền áp dụng, dẫn đến lúng túng khi cơ quan có thẩm quyền tổ chức thực hiện.
Đối với hành vi kinh doanh hàng hóa quá hạn sử dụng, mặc dù nhiều vụ việc có giá trị hàng hóa không lớn, nhưng do quy định phải áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là tước quyền sử dụng giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề nên hồ sơ vẫn phải trình cấp có thẩm quyền cao hơn để ban hành quyết định xử phạt. Quy trình này làm kéo dài thời gian xử lý và ảnh hưởng đến tính kịp thời của công tác xử lý vi phạm.
Đối với hàng đóng gói sẵn, Nghị định quy định mức phạt tiền được xác định căn cứ theo số tiền thu lợi bất hợp pháp. Tuy nhiên, theo đánh giá từ thực tiễn, việc xác định chính xác khoản thu lợi này rất khó thực hiện, khiến quá trình áp dụng quy định gặp nhiều trở ngại.
Ngoài ra, việc định giá tang vật vi phạm để xác định mức xử phạt, nhất là đối với phương tiện đo hoặc lô hàng có giá trị lớn, còn phải thực hiện nhiều thủ tục như thành lập Hội đồng định giá. Điều này làm kéo dài thời gian xử lý vụ việc, ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi pháp luật.
Những khó khăn này cho thấy một số quy định của Nghị định hiện hành cần được rà soát, sửa đổi để bảo đảm tính rõ ràng, khả thi và thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật
- Thứ ba: yêu cầu quản lý trong giai đoạn chuyển đổi số đòi hỏi quy định mới
Bên cạnh những thay đổi về tổ chức bộ máy, yêu cầu chuyển đổi số cũng đang đặt ra nhiều vấn đề mới trong công tác quản lý nhà nước.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2025 đã bổ sung quy định về xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử. Tuy nhiên, Nghị định số 119/2017/NĐ-CP chưa có quy định tương ứng để triển khai nội dung này. Điều đó cho thấy việc xây dựng Nghị định mới không chỉ nhằm khắc phục những bất cập hiện nay mà còn để đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số, cải cách hành chính và tăng cường phân cấp, phân quyền.
Trong bối cảnh hoạt động thương mại, giao dịch điện tử và quản lý nhà nước ngày càng được số hóa, việc thiếu các quy định cụ thể về xử lý vi phạm trên môi trường điện tử có thể ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi pháp luật.
Luật năm 2025 cũng đã thay đổi cách quy định thẩm quyền xử phạt (từ mức tiền cố định sang tỷ lệ phần trăm mức phạt tối đa), nên các quy định trong Nghị định cũng cần được rà soát, cập nhật để bảo đảm thống nhất.
3. Hoàn thiện khung pháp lý để đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới
Từ những thay đổi của hệ thống pháp luật và những khó khăn phát sinh trong thực tiễn thi hành, nhiều ý kiến cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng sản phẩm, hàng hóa nhằm bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.
Việc nghiên cứu, xây dựng Nghị định mới được kỳ vọng sẽ góp phần bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy hiện nay, khắc phục những vướng mắc trong thực tiễn xử lý vi phạm, đồng thời tạo cơ sở pháp lý đầy đủ hơn cho công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Kết quả tổng kết thi hành là cơ sở thực tiễn quan trọng để các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng sản phẩm, hàng hóa, bảo đảm các quy định pháp luật vừa thống nhất, đồng bộ, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới./.